Tôi muốn nói với bạn về một cụm từ mà chúng ta nghe thấy ở khắp mọi nơi: “Hòa bình thông qua sức mạnh”. Nghe thì có vẻ cứng rắn. Nghe có vẻ thông minh và rất hợp tình hợp lý: Đừng để mình yếu thế, nếu không kẻ xấu sẽ tìm đến bắt nạt bạn.
Tôi hiểu vì sao ý tưởng này lại hấp dẫn đến vậy. Nhưng tôi muốn bạn hãy nhìn sâu hơn một chút, bởi vì cái ý tưởng đơn giản này thực chất là một chiêu bài cũ rích. Đây thực chất là một cái bẫy ngọt ngào, thứ đã lừa phỉnh biết bao quốc gia lao đầu vào những cuộc chiến tranh vô nghĩa suốt hàng nghìn năm. Trước khi chấp nhận nó, chúng ta nên hiểu rõ nó thực sự có nghĩa là gì và trong lịch sử, nó dẫn chúng ta đi về đâu.
Từ “Hòa bình” đang bị lợi dụng
Khi một nhà lãnh đạo nói về “hòa bình thông qua sức mạnh”, họ không nói về một buổi tối yên bình hay cảnh hàng xóm giúp đỡ lẫn nhau. Họ đang nói về một loại hòa bình rất cụ thể: sự im lặng của nghĩa địa.
Đó là sự tĩnh lặng của một dân tộc đã bị khuất phục, là sự ổn định của một đế quốc. Đó là kiểu hòa bình chỉ có lợi cho họ, chứ không phải cho bạn. Với những người dân bình thường, kiểu hòa bình này đồng nghĩa với việc tiền thuế của bạn được đổ vào tàu sân bay thay vì trường học. Nó có nghĩa là bạn bè và người thân của bạn bị đưa đến những vùng đất xa xôi để hy sinh cho những nguồn tài nguyên hay lợi ích mà bạn chẳng bao giờ được hưởng. Nó có nghĩa là đất nước bạn trở thành một pháo đài, luôn sống trong sợ hãi, luôn vũ trang và luôn phải “vẽ” ra những kẻ thù mới để biện minh cho những khoản chi tiêu quân sự tiếp theo.
”Sức mạnh” là một lời nói dối nghe rất bùi tai
Họ sẽ nói với bạn rằng chúng ta đang yếu thế và bị kẻ thù bao vây. Họ bảo chúng ta phải mạnh mẽ để tự vệ. Đây là bài diễn văn chính trị lâu đời nhất trong lịch sử. Hitler từng nói điều đó với người Đức khi họ cảm thấy bị sỉ nhục sau Thế chiến thứ nhất. Những kẻ quân phiệt Nhật Bản cũng từng nói điều đó với người dân của họ. Mọi đế chế trong lịch sử đều nói điều này với công dân để biện minh cho cuộc chiến tiếp theo, cuộc xâm lược tiếp theo và sự hy sinh tiếp theo.
Nhưng lời nói dối nằm ở chỗ này: sức mạnh là một cuộc đua không có vạch đích. Nếu hòa bình của bạn dựa trên việc phải mạnh hơn hàng xóm, thì sức mạnh của họ đương nhiên trở thành mối đe dọa của bạn. Thế là bạn chế tạo thêm vũ khí, họ cũng làm vậy. Cả hai bên đều chĩa súng vào nhau, run rẩy lo sợ, nhưng lại gọi đó là hòa bình. Đó không phải là hòa bình. Đó là một cơn suy sụp tinh thần chực chờ bùng nổ.
”Hòa Bình Qua Sức Mạnh” Luôn Cần Có Kẻ Thù
Cụm từ này cần một đối tượng “kẻ thù” để chúng ta thể hiện sức mạnh. Kẻ thù này luôn bị hạ thấp giá trị, bị gọi là những kẻ man rợ, khủng bồ, đế quốc ác độc, hoặc đơn giản là “không giống chúng ta”. Đây là cách người dân bình thường bị thuyết phục để ủng hộ việc giết hại những người dân bình thường khác.
Nhưng đây mới là sự thật có thể giúp bạn tự do: những người ở bên kia biên giới, những người mà lãnh đạo bảo bạn phải sợ hãi hay thù ghét thực ra cũng muốn những điều giống hệt bạn. Họ muốn nuôi nấng gia đình, muốn sống an toàn và muốn một tương lai tốt đẹp cho con cái họ. Họ không phải kẻ thù của bạn. Họ là tấm gương phản chiếu chính bạn. Và khi các nhà lãnh đạo phát động chiến tranh, những người phải đổ máu và ngã xuống không phải là họ , mà chính là bạn và những người dân bên kia.
Tám Mươi Năm Bằng Chứng
Bạn đang lớn lên trong một thế giới được nhào nặn bởi triết lý này. Hãy nhìn vào danh sách các quốc gia đã bị tàn phá trong những thập kỷ gần đây: Việt nam, Iraq, Afghanistan, Libya, Syria, Yemen, Somalia. Hãy tự hỏi một câu thật lòng: Người dân ở những đất nước đó đã có đang sống trong hòa bình khi chiến tranh bùng nỗ không?
Câu trả lời là không. Họ đã sống trong địa ngục. Và tất cả đã đều được thực hiện dưới danh nghĩa lan tỏa dân chủ, chống khủng bố hoặc duy trì ổn định, những cách gọi khác nhau của “hòa bình thông qua sức mạnh”. Các quốc gia hùng mạnh đã ném bom, xâm lược và xé nát họ, rồi gọi đó là gìn giữ hòa bình.
Tại sao? Có lẽ bạn đã lờ mờ đoán được câu trả lời. Nó không phải vì sự an toàn, mà là vì sự kiểm soát, vì dầu mỏ, vì tài nguyên. Đó là để đảm bảo của cải của thế giới chảy về một hướng: về phía những kẻ mạnh. Đây không phải là thuyết âm mưu; đây chính là lịch sử của việc đi đô hộ nhưng được khoác lên mình một diện mạo mới.
Bài học từ thế hệ đi trước
Một trăm năm trước, một thế hệ thanh niên, cũng giống như bạn đã được bảo rằng đất nước họ đang yếu thế, rằng họ là nạn nhân và họ cần phải trở nên mạnh mẽ. Họ đã reo hò, tôn thờ các nhà lãnh đạo và tin rằng mình đang xây dựng một triều đại hòa bình và vinh quang ngàn năm.
Chúng ta đều biết chuyện gì đã xảy ra sau đó. Họ có được sức mạnh, và rồi họ nhận lấy thảm kịch Stalingrad, thảm kịch Dresden. Họ nhận lại một châu lục đổ nát, hàng chục triệu người chết và đất nước bị chia cắt suốt nửa thế kỷ. Việc theo đuổi “hòa bình thông qua sức mạnh” đã tạo ra cuộc chiến thảm khốc nhất trong lịch sử nhân loại.
Vậy đâu là con đường khác?
Con đường thay thế thì khó khăn hơn và đòi hỏi ở bạn nhiều hơn. Đó là hòa bình thông qua sự thấu hiểu và hợp tác. Đó là niềm tin rằng sự an toàn của bạn không nằm ở sự yếu kém của hàng xóm, mà nằm ở sự thịnh vượng và tình hữu nghị với họ.
Nó có nghĩa là đối thoại với kẻ thù thay vì chỉ ném bom họ. Nó có nghĩa là xây dựng các mối quan hệ giao thương khiến chiến tranh trở thành điều không thể tưởng tượng nổi thay vì là một công cụ kiếm lời. Nó có nghĩa là đầu tư vào việc giải quyết biến đổi khí hậu, phòng chống dịch bệnh và xóa đói giảm nghèo, bởi vì đó mới là những mối đe dọa thực sự đối với cuộc sống của bạn. Nó có nghĩa là nhận ra rằng một đứa trẻ ở Iran, Nga, Trung Quốc hay Mỹ thì cũng chỉ là một đứa trẻ , chứ không phải là một mục tiêu quân sự.
Những người muốn bạn tin vào “hòa bình thông qua sức mạnh” thực chất muốn bạn sống trong sợ hãi. Một thế hệ sợ hãi sẽ dễ bị kiểm soát. Họ muốn bạn thù ghét, vì một thế hệ đầy thù hận sẽ dễ bị lôi kéo vào cuộc chiến. Đừng để họ làm vậy. Hãy chọn cách để không bị lừa dối. Hãy chọn cách nhìn thấy nhân tính trong mỗi con người. Hãy chọn xây dựng những cây cầu thay vì chế tạo những quả bom, vì nền hòa bình bền vững duy nhất là nền hòa bình mà chúng ta cùng nhau xây dựng.
Điều mà không ai muốn nói ra thành lời
Trong tất cả những câu chuyện về lịch sử, quyền lực, chiến lược hay tài nguyên, có một sức mạnh thường bị người ta gạt đi nhanh nhất: đó chính là TÌNH THƯƠNG.
Nghe thì có vẻ viển vông, ủy mị, hay thậm chí là yếu đuối. Nhưng tình thương mà tôi muốn nói ở đây không phải là thứ tình cảm hời hợt trên mấy tấm thiệp. Đó là khả năng nhìn thấy nhân tính ở một người nói ngôn ngữ khác, thờ phụng một vị thần khác, hay chỉ đơn giản là sinh ra ở bên kia một ranh giới vô hình nào đó.
Đó là sự can đảm để nói rằng: con của bạn cũng quý giá như con của tôi. Ước mơ của bạn cũng đáng trân trọng như ước mơ của tôi. Nỗi đau của bạn cũng thật như nỗi đau của chính tôi vậy. Đó là sự sáng suốt để hiểu rằng chúng ta không phải là những hòn đảo tách biệt, mà là những con sóng trên cùng một đại dương, cùng lên và cùng xuống với nhau, dù chúng ta có nhận ra hay không.
Không có tình thương, sự thấu hiểu chỉ là một công cụ để lừa lọc. Sự hợp tác chỉ là một bản hợp đồng dễ dàng bị xé bỏ khi không còn lợi lộc. Nhưng khi có tình thương, sự thấu hiểu sẽ trở thành sự đồng cảm, và sự hợp tác sẽ trở thành sự gắn bó bền chặt.
Các đế quốc ngày xưa sụp đổ không phải vì họ yếu. Họ sụp đổ vì họ được xây dựng trên sự sợ hãi, trên việc đi áp bức người khác và niềm tin rằng có những người quan trọng hơn những người khác. Đó là một nền móng xây trên cát.
Con đường thực tế duy nhất
Một thế giới được xây dựng trên sự thấu hiểu, hợp tác và tình thương không phải là một giấc mơ hão huyền. Đó là con đường thực tế duy nhất để chúng ta tồn tại. Trong một thế giới 8 tỷ người, với vũ khí hạt nhân và một Trái Đất đang kiệt quệ, thì lối suy nghĩ cũ về việc dùng sức mạnh để thống trị không chỉ là vô đạo đức, mà còn là hành động tự sát.
Thế giới không cần thêm binh lính cho những cuộc chiến cứ kéo dài mãi. Thế giới cần thêm những người có lòng can đảm để nhìn thẳng vào sự thật, và có trái tim để dám nói ra sự thật đó.
Người đó có thể chính là bạn.
